หัตถกรรมตอรากไม้

หมู่บ้านหัตถกรรมตอรากไม้ บ้านหนองผือ หมู่ที่ 6 ต.ด่านช้าง อ.ด่านช้าง จ.สุพรรณบุรี ปัจจุบันมี 95 ครัวเรือน ทำประดิษฐกรรมตอรากไม้เป็นอาชีพหลัก 90 ครัวเรือน แต่ก่อนบ้านหนองผือขึ้นอยู่กับบ้านพุน้ำร้อน หมู่ที่ 4 โดยแยกเป็นหมู่บ้านใหม่ในปี 2521 ราษฎรส่วนใหญ่ย้ายมาจากบ้านด่านช้าง บ้านหนองเปราะ และบ้านพุน้ำร้อน แต่เดิมชาวบ้านส่วนใหญ่จะมีอาชีพทำไร่อ้อย ไร่ข้าวโพด และทำนา

ต่อมาในปี 2537 มีชาวบ้านหนองผือได้เรียนรู้การนำตอรากไม้มาทำประดิษฐกรรมโต๊ะ-เก้าอี้ จากเพื่อนต่างหมู่บ้านซึ่งเคยต้องโทษและได้รับการฝึกฝนอาชีพนี้จากเรือนจำ และได้นำความรู้นี้มาเผยแพร่ให้ชาวบ้านหนองผือ โดยมีนายจรรยา ศรีวรรณา เริ่มทำเป็นคนแรกเพื่อเป็นเครื่องเรือนไว้ใช้เอง หลังจากนั้นเพียง 1 ปี จึงทำกันอย่างแพร่หลายเพื่อค้าขายเริ่มขายในชุมชนใกล้เคียง แล้วขยายไปโดยมีพ่อค้ามารับซื้อถึงในหมู่บ้าน

เครื่องมือ
1. เครื่องมือขุดตอรากไม้ ได้แก่ จอบ เสียม แม่แรง รอกยกตอไม้ขึ้นรถ
2. เลื่อยโซ่ ดัดแปลงจากเครื่องหินเจียร โดยนำใบขัดหินเจียรออกแล้วนำใบแผ่นเหล็กและเลื่อยโซ่มาติดแทน ซึ่งมีขนาดต่าง ๆ กัน ได้แก่ 25 33 และ 36 นิ้ว ดัดแปลงทำที่โรงกลึง อ.ด่านช้าง ในราคาประมาณ 1,000 บาท ซึ่งส่วนเลื่อยโซ่ชาวบ้านซื้อมาประกอบเอง ไว้สำหรับเลื่อยตัดแต่งตอไม้
3. กบไฟฟ้า ขนาดที่ใช้มีหน้ากว้าง 3 และ 5 นิ้ว ราคาประมาณ 5,000 บาท ใช้ในการไสตอไม้ที่เป็นแผ่นโต๊ะหรือเก้าอี้ให้เรียบ
4. สว่านไฟฟ้า ราคาประมาณ 2,000 บาท สำหรับเจาะต่อเดือยต่าง ๆ
5. เครื่องหินเจียร ขนาดหน้ากว้าง 3 และ 7 นิ้ว ราคาประมาณ 2,000 และ 3,500 บาท ตามลำดับ ใช้สำหรับในขัดเนื้อไม้ให้เรียบก่อนขัดด้วยกระดาษทราย
6. เครื่องขัดกระดาษทราย เพื่อขัดตกแต่งชิ้นงาน
7. กาวลาเท็ก ใช้ผสมขี้เลื่อยอุดตกแต่งล่องรอยต่าง ๆ
8. เครื่องมือช่างไม้ต่าง ๆ เช่น ฆ้อน ตะปู ตลับเมตร สิ่ว ขวาน เป็นต้น

กรรมวิธีการผลิต
1. การขุดรากตอไม้ จากหัวไร่ปลายนา เขตป่าไม้ที่ถูกบุกรุกตัดไม้ แต่ปัจจุบันต้องหาซื้อต่างหมู่บ้าน โดยขุดล้อมห่างตอไม้ประมาณ 1 ม. และขุดลึกลงไปประมาณ 50 ซม. โดยใช้จอบ เสียม แม่แรงช่วยงัดขึ้นหรือใช้ดึงงัดขึ้นมาด้วยแรงคน
2. การบรรทุกขนส่งตอรากไม้ โดยใช้รอกยกทดขนขึ้นรถ
3. การทำความสะอาดตอรากไม้ โดยใช้น้ำฉีดล้าง หรือสิ่วและเลื่อยโซ่ตัวเก่าขุดแซะหินดินทรายทิ้งไป
4. การพิจารณาออกแบบโต๊ะ/เก้าอี้/ชั้นวางของ ตามลักษณะตอรากไม้ที่ได้แต่ละชิ้นตอราก
5. การตัดแต่งตอรากไม้ตามที่ออกแบบไว้ โดยใช้เลื่อยโซ่ตัดแต่งตามต้องการ
6. การตกแต่งตอรากไม้ โดยใช้ขวานช่วยถากผิวตอรากไม้ให้เห็นเนื้อไม้ และเครื่องหินเจียรขนาดหน้า 7 นิ้ว ตกแต่งตอไม้ให้เรียบร้อยขึ้น แล้วใช้เครื่องหินเจียรขนาดหน้า 3 นิ้ว ตกแต่งเก็บรายละเอียด จากนั้นขัดด้วยกระดาษทรายเบอร์ 24 ติดเครื่องหินเจียรขัดให้เรียบ
7. การตัดแผ่นไม้ส่วนหน้าโต๊ะ แผ่นรองนั่งเก้าอี้ หรือแผ่นชั้นวางของจากตอรากไม้ ส่วนโต๊ะจะเป็นรูปรอยของลำต้นไม้เดิม ส่วนเก้าอี้เช่นเดียวกันหรือเลื่อยแต่งเป็นวงกลมตามต้องการ
8. การประกอบชิ้นงาน โดยนำตอรากไม้และแผ่นโต๊ะ/เก้าอี้/ชั้นวางของ ตอกติดกันด้วยตะปู แล้วอัดปิดทับลบรอยหัวตะปูด้วยขี้เลื่อยผสมกาว
9. การขัดตกแต่งชิ้นงาน ด้วยกระดาษทราย
10. การทำสี โดยลงแล็คเกอร์ เบอร์ 6 รองพื้น แล้วลงด้วยยูรีเทนอีก 3 ครั้ง ซึ่งขั้นตอนนี้จะทำในตอนเย็นที่ปราศจากฝุ่นละอองจากเลื่อยขัดกระดาษทรายในขั้นตอนแรก ๆ

สินค้าหลัก ได้แก่ โต๊ะหมู่บูชา โต๊ะมีเก้าอี้ 4 ตัว โต๊ะลูกติด (เก้าอี้ 1 ตัว) ชั้นวางของโชว์ โต๊ะวางทีวี โต๊ะกลม โต๊ะพ่วง เก้าอี้โซฟา โต๊ะวางโทรศัพท์ เป็นต้น ซึ่งขึ้นอยู่กับการสั่งซื้อของลูกค้าโดยจะมีพ่อค้าและชาวต่างประเทศมาซื้อถึงหมู่บ้าน ซึ่งนำไปขายต่อทั้งในประเทศและนอกประเทศ ได้แก่ ซาอุดิอารเบีย ญี่ปุ่น และประเทศแถบยุโรป เป็นต้น สินค้าที่ขายดีที่สุด ได้แก่ โต๊ะลูกติด

ปัญหา
1. ค่าซ่อมแซมเครื่องมือมีราคาแพง ความเสียหายส่วนมากเกิดจากเศษหินที่ติด ตอรากไม้ มักทำให้เลื่อยโซ่ขาด
2. การขาดแคลนตอรากไม้ คาดว่าภายใน 3 ปีจะขาดแคลนตอรากไม้ ต้องไปหาซื้อต่างท้องถิ่นซึ่งมีปัญหาในการจับกุมของเจ้าหน้าที่ตามมาด้วยในการขนส่ง
3. การทำสี จากฝุ่นละอองเมื่อมีลมพัดพามาทำให้การผิวหน้าไม้เป็นลอนคลื่น
4. การออกไปจำหน่ายเองจะเป็นไปได้ยาก เพราะไม่มีใบประกอบการค้าประดิษฐ-กรรมจากไม้

สนใจติดต่อ
นายสุพรรณ หิมพันธ์ บ้านหนองผือ ต.ด่านช้าง อ.ด่านช้าง จ.สุพรรณบุรี โทร. (035)529200

Dog Wood Burning ลงลายไม้ด้วยปากกาความร้อน รูปสุนัข

wood burning เป็นงานศิลปะที่ใช้ความร้อนเผาลงไปในเนื้อไม้ที่มีมาแต่โบราณ เครื่องมือที่ใช้ในปัจจุบันเป็นปากกาความร้อนที่มีความสะดวกทั้งขนาด และน้ำหนัก
เลือกรูปภาพที่ต้องการ

ใช้ดินสอวาดที่ไม้เพื่อชี้เค้าโครงและการแรเงา. ภาพนี้ถูกทำให้มืดเพื่อชี้เส้น

   ​ ใช้ปากกาความร้อนร่างตามลายดินสอ ทีแรกเริ่มบริเวณที่มืดที่สุด จากนั้นการเลื่อนทีละเล็กละน้อยในบริเวณอ่อนกว่า

    เริ่มต้น ในที่และเพิ่มการแรเงาที่ภาพ การแรเงา โดยนาบส่วนที่เป้นแผ่นแบนเรียบนั้นลงไปบนพื้นไม้ แล้วลากไปมาจนเกิดเป็นแสงเงาขึ้น ถ้าต้องการแสงเงาอ่อน ๆ ให้ลากปากกาไปมาเร็ว ๆ เหมือนการระบายสีบาง ๆ แต่ถ้าต้องการเงาเข้มให้ลากปากกาซ้ำไปซ้ำมาช้า ๆ สามารถใช้ร่วมกับหัวปากกาชนิดอื่น ๆ ได้ การทำเส้นโค้ง โดยเอียงปากกาขึ้น 45 องศา แล้วใช้เส้นโค้งด้านข้างปากกาทำลวดลาย ส่วนปลายแหลมของหัวปากกาใช้เขียนเส้นเล็กละเอียด

    ขั้นตอนสุดท้าย คือการลงสีที่เป็นธรรมชาติ เพื่อความสวยงาม และป้องกันเนื้อไม้

   ​ ภาพ wood burning เป็นรูปสุนัข ที่ใช้เวลาประมาณ 4 ชั่วโมง

การเคลือบลวดลายทำได้หลายวิธี ดังนี้

• เคลือบด้วยอะคริลิกแล็กเกอร์
• เคลือด้วยแล้กเกอร์แบบสเปรย์
• เคลือบด้วยสีย้อมไม้
• เคลือบด้วยเซลแล้ก
• เคลือบด้วยวานิช
• เคลือบด้วยยูรีเทน
• เคลือบด้วยเรซิ่น
• เคลือบด้วยน้ำมันกันเชื้อรา
• เคลือบด้วยสีกากเพชร

1. เทคนิคการทำสีกลมกลืน (Pastel Sketch Techniques)

   เป็นเทตนิคการทำสีให้กลมกลืน โดนเริ่มจากระบายสีอ่อนไปหาสีเข้ม การระบายสีต้องเลือกสีที่กลมกลืนกัน และระบายต่อเนื่องให้มีน้ำหนักเท่า ๆ กัน ให้สีผสมกันไปในตัว ไม่แยกออกเป็นชั้น ๆ อาจใช้สำลีก้าน (Cottonbud) เกลี่ยสีให้เรียบเป็นเนื้อเดียวกัน

2. เทคนิคการทำสีเข้ม (Solid Color Techniques)

   เป็นเทคนิคที่ใช้ เมื่อต้องการให้สีมีความเข้มมาก หรือต้องการให้สีดูมีน้ำหนัก เพื่อเน้นความคมชัด และเห็นความแตกต่างของน้ำหนักสีอย่างชัดเจน มักใช้ในขั้นตอนที่ 4 ของการระบายสี เริ่มจากการฝนสีให้ได้น้ำหนักเข้มตามต้องการ ควรระบายสีให้มีน้ำหนักสม่ำเสมอกัน ถ้าต้องการให้เห็นความแตกต่างให้ลงสีทึบคู่กับสีอ่อน จะทำให้เกิดแสงเงาบนภาพที่แตกต่างกันออกไป หรือถ้าลงสีเข้มตลอดทั้งภาพ จะได้ภาพที่คมชัดคล้ายภาพพิมพ์

3. เทคนิคการทำไฮไลต์ (Highlight Techniques)

    เป็นเทคนิคการเพิ่มแสงเงา เพื่อให้เกิดความโดดเด่นในภาพ ภาพจะดูมีมิติขึ้นมา ไม่แบนราบเกินไป การทำให้ภาพเกิดแสงเงา ทำได้โดยใช้สีขาว สีครีม หรือสีเนื้อ ระบายทับลงบนสีเดิมเฉพาะส่วนที่ต้องการให้เกิดความนูน หรือความสว่างที่เรียกว่า "ไฮไลต์"
   นอกจากนี้อาจใช้เทคนิคการเว้นที่ว่างเฉพาะส่วนเอาไว้บนพื้นสีเข้ม เพื่อเพิ่มสีอ่อนลงไปภายหลัง จะทำให้เกิดแสงสว่างหรือจุดไฮไลต์ขึ้นมาได้เช่นกัน

4. เทคนิคการใช้สีน้ำมัน (Oil Wash Techiques)

   นอกจากดินสอสีน้ำมันแล้ว ยังใช้สีน้ำมันชนิดน้ำได้ด้วย โดยผสมสีน้ำมัน 3 ส่วน กับน้ำมันสน 1 ส่วน ผสมให้ได้สีตามต้องการ ใช้ภู่กันระบายทิ้งไว้ให้แห้ง 3-7 วัน ระวังอย่าระบายทับลวดลายที่วาดด้วยปากกาความร้อนไว้แล้ว ถ้าต้องการเน้นเส้นกรอบก้สามารถวาดเพิ่มได้หลังระบายสีแล้ว

5. เทคนิคการใช้สีอะครีลิค (Acrylic Colour Techniques)

นอกจากดินสอสีน้ำมัน และสีน้ำมันชนิดน้ำแล้ว ยังมีสีที่ใช้ได้อีกชนิดหนึ่งคือสีอะครีลิก ซึ่งเป็นสีที่ใช้สะดวก แค่ผสมสีกับน้ำก้สามารถใช้งานได้แล้ว ส่วนการล้างภู่กันก็ใช้น้ำธรรมดาเช่นกัน สีอะครีลิกระบายง่ายและแห้งเร็วภายในเวลา 2-3 ชั่วโมง แต่ถ้าทิ้งให้แห้งสนิทจริง ๆ ใช้เวลาประมาณ 3 วัน จึงจะลงลวดลายปากกาความร้อนเพิ่มเติมได้

   การให้สี หรือการระบายสี เป็นขั้นตอนที่สำคัญเช่นเดียวกับการวาดลวดลายลงบนชิ้นไม้ เพราะจะช่วยเสริมลวดลายให้สวยงามเด่นสะดุดตามากกว่ารอยไม้อย่างเดียว โดยเฉพาะชิ้นงานใหญ่ ๆ เช่น ภาพการ์ตูน หรือภาพเลียนแบบธรรมชาติ การเลือกเทคนิคลงสีอย่างถูกต้องเหมาะสมจะช่วยเสริมผลงานให้ออกมาดียิ่งขึ้น

   สีที่เหมาะจะระบายลงบนลวดลายซึ่งวาดด้วยปากกาความร้อนมากที่สุด คือ ดินสอสีน้ำมัน ซึ่งเป็นสีน้ำมันที่มีคุณสมบัติเฉพาะตัว

• ระบายสีทับกันไปมาได้ โดยสีจะผสมกันเอง ทำให้เกิดสีสันที่กลมกลืนสวยงาม
• มีประกายสีชัดเจน นุ่มนวล ติดทนนานบนเนื้อไม้
• เคลือบเงาได้โดยความเข้มของสีไม่เปลี่ยนแปลง ไม่เหมือนสีไม้ธรรมดาทั่วไป
• ติดทนนานไม่เลาะเทอะหรือหลุดลอกง่าย
• สามารถลบสีที่ไม่ต้องการออกได้ด้วยยางลบดินสอ
• ไม่เป็นพิษ หรือทำลายสิ่งแวดล้อม

การระบายวิธีที่ 1

• หลังจากวาดลวดลายหลักด้วยปากกาความร้อนแล้ว ควรลบเส้นลอกลายเดิมออกให้หมดก่อนลงสี
• ระบายสีอ่อน ๆ ก่อนเพื่อทดสอบ ถ้าไม่แน่ใจว่าจะใช้สีใด ให้ระบายลงในแบบลายร่างที่ใช้ลอกลงบนชิ้นงาน เพื่อดูว่าสีที่เลือกใช้นั้นสวยงามเหมาะสมอย่างที่คิดไว้หรือไม่ ถ้าแน่ใจแล้วว่าไม่ต้องการเปลี่ยนแปลง ค่อยระบายสีลงบนเนื้อไม้ โดยเริ่มจากสีอ่อนไล่ไปหาสีเข้ม
• ใช้ปากกาความร้อนวาดลวดลายเพิ่มเติม เก้บรายละเอียดให้ครบถ้วน
• หลังลงสีเรียบร้อยแล้ว จะวาดลายเส้นเพิ่มก้ได้ แต่ไม่ค่อยดีนัก เพราะจะทำให้เกิดเขม่าจับตรงปลายปากกา

การระบายวิธีที่ 2

• ใช้ดินสอดำร่างลวดลายที่ต้องการลงบนไม้ให้สมบูรณ์
• ลงสีครั้งที่ 1 เป็นสีอ่อนและสีกลาง
• ลงลวดลายด้วยปากกาความร้อนตามรอยดินสอที่วาดไว้ โดยวาดเส้นหลัก ๆ ก่อนแล้วค่อยลงเส้นรายละเอียดทีหลัง
• ลงสีครั้งที่ 2 ให้เป็นสีเข้มเพื่อเน้นแสงเงา และความคมชัดของภาพ แต่ไม่ควรระบายสีทับเส้นที่วาดด้วยปากกาความร้อนไว้แล้ว

การเลือกชิ้นไม้เพื่อทำลวดลาย

• เลือกชนิดของเนื้อไม้ว่าเป็นประเภทใด เนื้ออ่อน หรือเนื้อแข็ง ไม้ทุกชนิดนำมาใช้งานได้ แต่ไม้เนื้ออ่อน อย่างไม้ฉำฉา ไม้สน ไม้ยางพารา หรือม้บัลซา เป็นต้น จะวาดและตกแต่งลวดลายได้ง่ายกว่าไม้เนื้อแข็ง
• เลือกสีของเนื้อไม้ว่ามีสีอ่อน หรือสีเข้ม เหมาะกับลวดลาย และเทคนิคการทำสีแบบไหน
• เลือกพื้นผิวของเนื้อไม้ว่าละเอียด หรือหยาบ เหมาะกับลวดลาย และการตกแต่งแบบไหน
• เลือกรูปแบบของไม้ว่ามีลักษณะรูปทรงอย่างไร เช่น เป็นแผ่น เป็นถาด เป็นกล่องกลม กล่องสี่เหลี่ยม ฯลฯ เหมาะกับลวดลายแบบไหน และควรนำไปใช้ประโยชน์อะไร

การเตรียมชิ้นไม้เพื่อทำลวดลาย

• เช็ดฝุ่น และสิ่งสกปรกออกจากไม้ให้สะอาด
• ใช้กระดาษทรายขัดผิวไม้ให้เรียบ
• ถ้าผิวไม้เคลือบน้ำมันซักเงาอย่างแล็กเกอร์ เชลแล็ก หรือวานิชมาแล้ว ให้ใช้กระดาษทรายขัดออกให้หมดก่อน เพราะน้ำมันดังกล่าวจะละลายหากโดนความร้อน และทำให้ระบายสีได้ไม่เรียบเนียนสวยงาม
• ถ้าไม้ชื้น ควรตาก หรือเป่าให้แห้งสนิทก่อนนำไปใช้งาน

1. ตรวจสอบระบบไฟฟ้าที่ใช้กับอุปกรณ์ปากกาความร้อน บ้านเราใช้ไฟฟ้า โดยมีแรงดันไฟฟ้า 220 V หากอุปกรณ์ต้องการแรงดันไฟฟ้า 110 V ควรต้องใช้เครื่องแปลงกระแสไฟฟ้า
2. ตรวจสอบหัวปากกา หลวมหรือแน่นดีแล้วหรือยัง
3. เลือกใช้หัวปากกาความร้อน ให้เหมาะกับงาน และลวดลายที่ใช้
4. ก่อนใช้งานควรเสียบปลั๊กไฟฟ้าทิ้งไว้ประมาณ 5 นาที เพื่อให้ได้ค่าความร้อนที่ต้องการ
5. ถ้าใช้ปลั๊กพ่วง ควรเลือกอุปกรณ์ที่ได้มาตราฐาน แบบม้วนเป็นขดที่ขายตามห้างสรรพสินค้า ไม่เหมาะกับงานนี้ เพราะเราต้องใช้เวลาทำงานนาน และอุปกรณ์ปากกาความร้อนใช้กระแสไฟฟ้าสูง
6. ขณะใช้งานหัวปากกาจะมีเขม่าดำจับ ให้ฝนหัวปากกากับวัสดุที่ผลิตมาจากโรงงาน ถ้าไม่มีก็ใข้กระดาษทรายเบอร์ละเอียด และระวังจากการสึกของหัวปากกา
7. หากใช้เวลานานติดต่อกัน 4-5 ชั่วโมง ควรพักการใช้งานสักครู่
8. ถอดปลั๊กไฟทุกครั้งหลังใช้งาน และทิ้งไว้ให้เย็นก่อนเก็บในที่ปลอดภัย
9. หลังการใช้งาน ให้เช็ดทำความสะอาดหัวปากกาด้วยผ้าแห้ง ห้ามใช้ผ้าเปียก